In 1566 had landvoogdes Margaretha van Parma
Floris van Montmorency, baron van Montigny en
broer van Philips namens de Raad van State als
haar speciaal gezant naar Spanje gestuurd. Zodra
in Madrid bekend werd dat de hertog van Alva de
graven Egmont en Horne had gearresteerd, werd
Montigny aangehouden en gevangen gezet in
Segovia. De getuigenissen en in beslag genomen
documenten van de andere edelen waren
voldoende om hem in staat van beschuldiging te
stellen. Een vluchtpoging deed zijn zaak geen
goed. De Raad van Beroerten onder leiding van
Alva in Brussel veroordeelde de baron in absentia
ter dood door onthoofding.
Intussen was Anna van Oostenrijk, de toekomstige
bruid van Filips II, in Brussel aangekomen.
Familieleden en vrienden van Montigny brachten
de lange carrière van Montigny in dienst van de
koning onder haar aandacht. En Anna stemde toe
de zaak bij de koning te bepleiten. De hertog van
Alva wees de koning erop dat het moeilijk zou zijn
om de baron te onthoofden als Anna haar nieuwe
echtgenoot om clementie had gesmeekt. In plaats
daarvan zou het gemakkelijker zijn om Montigny
te doden voordat Anna in Spanje aankwam en te
veinzen dat de baron een natuurlijke dood was
gestorven.
Koning Filips II was het eens met dit advies maar
wees het voorstel om gif te gebruiken van de hand.
Hij achtte het beter om Montigny heimelijk in
zijn cel met een wurgkoord te doden op zodanige
wijze dat niemand zou vermoeden dat hij niet
een natuurlijke dood was gestorven. Bovendien
kon dit niet in Segovia gebeuren, waar Montigny
nog steeds gevangen werd gehouden, omdat hier
de huwelijksvoltrekking zou plaatsvinden. Zodra
Anna uit de Nederlanden vertrok, werd Montigny
daarom naar Simancas overgebracht.
Nu zette Filips een plan in werking dat wordt
omschreven als de opmerkelijkste misleiding van
zijn leven. In Simancas genoot Montigny voor een
gevangene ongekende vrijheid zolang hij maar
binnen de muren van het kasteel bleef. Ondanks
dit vertrouwen werd op een gegeven moment
-Anna was net in Spanje aangekomen- in de buurt
van Montigny's verblijf een vervalst document
gevonden. Het was geschreven in het Latijn en
onthulde een nieuw ontsnappingsplan. Dit was
voldoende om zijn vrijheid te beperken en hem
weer in een cel op te sluiten.
Vervolgens werd er een brief opgesteld waarin
-opnieuw valselijk- werd beweerd dat de
baron leed aan hoge koorts die volgens de
artsen bijzonder verontrustend was. Om de
schijn op te houden kwam een arts regelmatig
om de gevangene te behandelen en werd een
biechtvader ontboden.
Heimelijk waren inmiddels een rechter, een
notaris en een beul naar Simancas gereisd. Zij
deelden Montigny mee dat hij ter dood was
veroordeeld. Hij biechtte, ontving voor de laatste
keer de communie en schreef een verklaring
onschuldig te zijn. Hij zei dankbaar te zijn voor
de genade van de koning om hem een openbare
terechtstelling, het lot van zijn broer Philips, te
besparen. Toen werd hij gewurgd. En de rechter,
de notaris en de beul verlieten Simancas even
heimelijk als ze waren gekomen.
Nu begon de laatste acte van het bedrog.
Montigny werd gekleed in een franciscaanse pij
om de striemen van het wurgkoord te verbergen.
Vervolgens werd zijn dood bekend gemaakt.
Toen Anna van Oostenrijk Valladolid, dat slechts
12 kilometer van Simancas ligt, bereikte, was
Montigny al begraven. De koning was bijzonder
ingenomen met de uitvoering van het bedrog
omdat iedereen geloofde dat Montigny aan zijn
ziekte was overleden. Zonder twijfel had hij een
schoon geweten: de smeekbeden van zijn nieuwe
echtgenote om genade te tonen kwamen helaas
net te laat.
opmerkelijk
De dood van
Floris van
Montmorency
De omvang van het rijk van Filips II was enorm. Hij
regeerde over Spanje en Portugal, grote delen van
Italië, de Nederlanden, Midden- en Zuid-Amerika,
een groot deel van Noord-Amerika waaronder
California, Texas en Florida. De Filipijnen zijn
naar hem vernoemd. Er waren veel zaken
die zijn aandacht vroegen. Voor zijn regering
was de koning steeds meer afhankelijk van
vakmensen, juristen met een gedegen opleiding
die gespecialiseerd waren in het wereldlijk of
canoniek recht. Hierdoor verminderde de invloed
van de adel op het bestuur.
Op papier lijkt de regering van Filips II efficiënt.
Het dagelijks bestuur was verdeeld over
verschillende raden, elk met hun eigen taken en
bevoegdheden. Elk raad vergaderde op een vaste
dag en kwam ook bijeen als de koning zelf niet
aanwezig was. Ze brachten verslag uit over de
zaken die besproken waren. Alle adviezen werden
aan de koning voorgelegd die zijn beoordeling
in de kantlijn ernaast krabbelde. Dan stelde de
secretaris van de betreffende raad een passend
antwoord op dat weer naar de koning ging om te
worden bekrachtigd met zijn handtekening.
De praktijk blijkt echter weerbarstiger te zijn.
Filips controleerde nauwkeurig elk stuk dat hem
werd voorgelegd en het kwam regelmatig voor
dat hij stukken terugstuurde omdat er fouten in
stonden. Meestal vond hij dat hij genoeg kennis
had om een beslissing te nemen maar hij gaf
openlijk toe dat hij financiële zaken vaak niet
begreep. In zulke gevallen vond hij het moeilijk
om op het oordeel van anderen te vertrouwen. Hij
was sowieso achterdochtig en vertrouwde slechts
een kleine groep personen die hij in wisselende
samenstellingen om advies vroeg. Ongevraagd
advies werd niet op prijs gesteld. Daardoor kon
hij beslissingen lang voor zich uit schuiven. Soms
was het besluit om geen beslissing te nemen,
het enige besluit dat genomen werd. De koning
had een hekel aan audiënties en kon gezanten
weken laten wachten. Dit gold niet alleen voor
de Nederlandse edelen.
Twee personen hadden een grote invloed op
hem, Ruy Gomez da Silva en Fernando Alvarez de
Toledo. Deze laatste kennen wij beter als Alva, de
IJzeren Hertog. Ze waren grote tegenstanders van
elkaar en de hofhouding van Filips II was verdeeld
in twee kampen. Horne was goed bevriend met
Ruy Gomez en Egmont logeerde bij hem toen
hij in Spanje was. Ook in Spanje had kardinaal
Granvelle vijanden waaronder Ruy Gomez. De
kardinaal had dus een goede medestander in de
hertog van Alva.
Regering van koning Filips II
opmerkelijk
27
