Begraven in de Martinuskerk?
De aanleg van een nieuwe verwarming in de Mar-
tinuskerk in 1979 zorgde ervoor dat er opnieuw
archeologisch onderzoek werd gedaan. De eerder
gevonden grafkelder werd geopend en officieel
werd vastgesteld dat Philips daar was begrav-
en. Toch twijfelden een aantal archeologen; de
halswervels van de overledene waren nog intact.
Dit was onmogelijk bij iemand die was onthoofd.
Toch legde men zich hierbij neer, omdat er te
weinig bewijzen waren die het tegendeel deden
blijken. Bovendien was het een raadsel wie dan
de andere personen in de grafkelder zouden zijn.
Museumconservator John van Cauteren toonde
tientallen jaren later aan dat de grafkelder in de
Martinuskerk van graaf Jacob III van Horne en zijn
twee eerste vrouwen was.
Nieuw onderzoek
Opnieuw was de echte begraafplaats van Philips
van Montmorency een raadsel.
Eind 2017 werd met behulp van grondradar-
onderzoek gekeken naar mogelijke plekken waar
Philips kon liggen. De opties waren de slotkapel
in de Nijenborgh; in de Martinuskerk op een an-
dere plek dan de grafkelder van Jacob III; in de
Aldenborgh (paterskerk) of in de pas aangetrof-
fen fundamenten van de kloosterkerk van Maria
Wijngaard in de Maasstraat, die Jacob I van Horne
in 1442 stichtte. Op 15 oktober 2017 werden deze
plaatsen bekeken. In de kapel in de Maasstraat
en in Martinuskerk werd niets aangetroffen. Ver-
der konden de fundamenten van de slotkapel aan
de Biest niet worden onderzocht, omdat op die
plek te veel bomen groeien.
4 juni 1568, Philips zit in zijn cel. Hij schrijft. Op
de vooravond van zijn executie werkt hij aan een
testament waarin hij onder meer zijn vrouw en
moeder om vergiffenis vraagt. Daarnaast voegt
hij aan het geschrift een codicil toe. Hierin eist
hij dat aan de mindere broeders van Weert, ook
wel de paters, honderd rijnse guldens worden
gegeven, zodat zij bidden voor zijn ziel en eeu-
wige rust.
Aldenborgh
Ten slotte werd met de grondradar de paters-
kerk onderzocht. Er worden duidelijke omtrek-
ken van de grafkelder van Philips’ stiefvader,
Jan van Horne, aangetroffen. Daarnaast trof Van
Cauteren eerder in 2017 een Latijns verslag uit
1643 aan, waarin melding wordt gemaakt van
nog drie andere grafkelders onder de kerk. Hierin
stond onder meer dat in één van die kelders drie
grafkisten werden aangetroffen. Een kist stond
boven op twee andere (waarschijnlijk van de
graven Jacob I en II). Het verhaal ging dat dit het
lichaam van een aanzienlijke ridder was, die we-
gens een misdaad onthoofd was. Op verzoek van
de familie was het lichaam naar Weert gebracht
om daar gehaast in dit graf bijgezet te worden.
Deze omschrijving past goed bij het verhaal van
Philips van Horne. De oorspronkelijke bron van
dit archiefstuk wordt op dit moment nog bestu-
deerd en vertaald.
Verwarming
Op dit moment willen archeologen niets liever
dan verder onderzoek doen naar de grafkelders
onder de paterskerk. Maar nu mag er niet zom-
aar in de kerkvloer gegraven worden; de monu-
mentenwet verbiedt dit. Volgend jaar krijgt het
bejaardentehuis van Land van Horne dat naast de
kerk ligt, een nieuw verwarmingssysteem. Dit is
nu hetzelfde als dat van de kerk. Waarschijnlijk
moet de kerk door de verbouwing ook een nieuw
verwarmingssysteem aanleggen. Als dit het geval
is, is de kans aanwezig dat graafwerkzaamheden
voor leidingen de grafkelders aansnijden. Dan
kan gekeken worden of het derde lichaam in de
genoemde kelder van Philips van Montmorency
is. Mits alles nog ongeschonden in de grond zit
tenminste.
Open boek
Maar goed, op dit moment is dat nog niet aan
de orde. Velen gaan er ondertussen toch al van-
uit, dat Philips van Horne zijn laatste rustplaats
in de grafkerk van de Van Hornes in Weert bij de
paters gevonden heeft. De vondsten die de af-
gelopen tijd gedaan zijn, zorgen in ieder geval
voor een positieve start van 2018, het Van Horne
Jaar. Tegelijkertijd is het verhaal nog niet afgelo-
pen. Het Van Horne verhaal krijgt zeker nog een
staartje.
Identiteit
Door de onderzoeken en bevindingen is het besef
dat Philips van Horne en zijn familie een grote
rol speelden bij het ontstaan van Weert sinds de
dertiende eeuw gegroeid. Zij vormen het DNA van
de stad. Veel van wat wij vandaag de dag in de
stad kennen en koesteren vindt zijn oorsprong bij
de Van Hornes. Denk aan de singels (oude stads-
grachten), de stadspoorten, het klooster in de
Maasstraat, het kasteel, het oudste stadhuis, de
paterskerk en de Martinuskerk. Deze elementen
maken de stad uniek. Nu steden op zoek zijn naar
hun eigenheid, is het goed je verleden en jouw
identiteit te kennen. Van daaruit bouw je name-
lijk aan een eigen en uniek beeld naar buiten toe.
Bronnen: John van Cauteren en Wim Truyen,
Gemeente Weert
zoektocht
Hierin stond dat
in één van de drie
grafkisten het
lichaam van een
aanzienlijke
ridder lag
De Van Hornes
vormen het DNA van
de stad
26
Onderzoek in de tuin
van de Nyenborgh.
Resultaten van het
radaronderzoek
in het koor van de
paterskerk. Centraal
is de grafkelder van de
graaf goed zichtbaar.
Het leven in Weert in die tijd
De stad en het buitengebied telden ruim
6000 inwoners. In de loop van de 16e eeuw
kwam er een einde aan de bloeiperiode
van Weert. De bevolking kwam terecht in
een golf van ellende: ziektes, hongersnood,
misoogsten, aardbevingen,
zeer
strenge
winters, oorlogen, plunderingen en branden
teisterden Weert. Velen stierven. In 1567
zelfs rond de 1000 personen! De gevolgen
van oorlogen, armoede en ziekten hadden
ook hun invloed op de eertijds rijke Weerter
(laken)handel en nijverheid.
Het opkomende protestantisme, bevorderd
door de moeder en vrouw van graaf
Philips sloeg aanvankelijk aan in Weert.
In Nederweert stuitten zij echter op felle
tegenstand. De Beeldenstorm uit 1566 was in
Weert dan ook zeer heftig, maar kende naast
religieuze motieven ook sociaaleconomische
redenen (afkeer van de rijke kloosters en
kerken). 1566 was immers ook een jaar van
ernstige hongersnood. Philips probeerde de
ergste schade te herstellen, maar werd toen
snel gevangen genomen. Pas het ingrijpen
van de Spaanse legers bracht rond 1600 rust
en orde terug in de stad.
gvh
WEETJE
