Jan van Riet: Kunstenaar ten
Door Ton Adriaens
Dat Jan (70) positief zou reageren op mijn verzoek voor een interview had ik niet verwacht. Ik ken hem als een bescheiden man die
liever uit de schijnwerpers blijft, de stille kracht op de achtergrond. Als ik hem hiermee confronteer, reageert hij rustig maar beslist:
”Bescheidenheid is de wens om twee keer geprezen te willen worden.”
Is het dan toch niet de introverte, gesloten creatieveling waarbij het heel moeilijk wordt door te dringen tot de kern van zijn
‘zielenroerselen’? Ik besluit mijn geplande interviewstructuur los te laten en hem meteen te vragen naar het thema waar híj het accent
op zou willen leggen. Gepassioneerd brandt Jan los over het meest zinvolle in zijn leven: het schilderen met mensen met dementie. Van
daaruit volgen openhartige koppelingen naar persoonlijke levenservaringen en levenslessen. Jan van Riet is een wijs man!
“Tekenen en schilderen is altijd het belangrijkste
in mijn leven geweest. Maar wat nu mijn leven
beheerst en mij enorm veel voldoening geeft, is
het werken met de bewoners van zorginstellingen
die aan dementie lijden. Zeven jaar geleden be-
gon ik bij Zuyderborgh met een schildersgroepje.
Dat was best spannend, ik wist niets over demen-
tie en had totaal geen idee of ik het wel kon.
De eerste bijeenkomsten zat ik met het zweet in
m’n handen. Ik dacht: “Wat doe ik hier? Ik kom er
niet doorheen.” Na enige tijd vond ik de sleutel.
Door steeds weer te ervaren hoe deze mensen
reageren - en dat is in ieder stadium en bij ieder
persoon anders - kom je erachter. Je gaat zien
wanneer ze er plezier aan beleven, enthousiast
aan de slag gaan, wetende dat het gezellig wordt
en dat er geen fouten gemaakt kunnen worden,
hooguit vergissingen. Het is iedere keer weer een
uitdaging om tot de deelnemers door te dringen,
ze te raken.
Het gaat er niet om de mensen ‘bezig te houden’,
nee wij willen méér. We willen ze ook geestelijk
zodanig activeren dat het schilderen meer wordt
dan mechanisch wat verf op het doek smeren.
Ook het onderlinge contact binnen de groep pro-
beren wij te stimuleren. ‘Wij’ dat is een enthou-
siaste groep vrijwilligers. Zo werk ik bij Zuyder-
borgh samen met Lies Renette en Tejo Cardinaal
die er beiden erg goed in zijn de bewoners met
dementie op sociaal gebied te activeren. In het
wozoco Hushoven vorm ik een team met Monique
van den Brandt. Ook zij weet de juiste ingang te
vinden in de gesloten wereld van de demente-
rende. Bovendien kan zij op basis van summiere
informatie een basisschetsje maken waarmee ie-
mand dan aan de slag kan.
Van het een kwam het ander en nu draai ik ook
schildersgroepen bij Ververshof en Nedermaze-
hof. Met dit vrijwilligerswerk ben ik ruim twin-
tig uur per week bezig. Ik beschouw het als mijn
levenswerk. Het geeft mij veel voldoening en
waardering. In de filosofie van de levenskunst is
iedereen op zoek naar geluk. Dit werk geeft mij
een geluksgevoel. In feite doe ik het dus ook voor
mezelf. In die zin heeft vrijwilligerswerk ook iets
egoïstisch.”
De confrontatie met het leed van mensen in
hun laatste levensfase, wat doet dat met je?
“Je moet natuurlijk wel stevig in je schoenen
staan en emotioneel in balans zijn. Zeker als je
geconfronteerd wordt met iemand die je nog ge-
kend hebt voordat de dementie toesloeg. Dan is
het schrikken en kan het voorkomen dat het me
nog enkele dagen bezighoudt. De meeste men-
sen waarmee ik zeven jaar geleden ben begon-
nen zijn inmiddels gestorven. Je moet dus voort-
durend afscheid nemen van mensen waar je een
band mee hebt opgebouwd, mensen die je gaat
missen vanwege hun opgewektheid, hun nukken,
hun humor. Een troostende gedachte is dat het
goed is dat ze uit hun lijden verlost zijn want in
de laatste fase hebben ze geen menswaardig be-
staan meer. Zelf wil ik absoluut niet in de situatie
terecht komen dat ik met incontinentiemateriaal
in een rolstoel wezenloos voor me uit zit te sta-
ren. Ik weet dat deze mensen in dit stadium er
zelf geen notie meer van hebben maar voor de
familie is het bijzonder triest.”
Trek je daaruit ook een persoonlijke conse-
quentie in de zin van een euthanasieverklaring?
“Ja. Het is er nog niet van gekomen maar dat ga
ik zeker doen! Maar laat ik het nou niet te som-
ber maken, er wordt ook veel gelachen tijdens
het schilderen. Naast mensen die volledig op-
gesloten zitten in hun eigen lichaam zijn er ook
deelnemers die nog goed kunnen communiceren
en die genieten van de - soms schuine - moppen
van Tejo Cardinaal. Of je vangt toevallig het vol-
gende gesprek op:
SENIOREN
SPECIAL
20
mooi
mens
