Hoe wereldreiziger Hetty Matthijssen haar wortels hervond op ‘Roojer’ grond

De duizelingwekkende vrijheid

Wanneer de zondagse ochtendmist optrekt boven de velden van Stramproy, zit Hetty Matthijssen op de bok van een paardenkoets. Ze rijdt door de straten waar ze als vrolijk kind doorheen huppelde. De leidsels liggen stevig in haar handen. Het getik van de hoeven vormt een meditatief ritme dat in schril contrast staat met het jachtige leven dat ze twee decennia lang aan de andere kant van de oceaan leidde.

Hetty (46): ‘Als je twintig jaar in Amerika hebt gewoond, zie je Nederland door compleet andere ogen. Ik heb mijn eigen land herontdekt. Soms zit ik hier op de koets en dan denk ik: Kijk, dat zilverachtige ochtendwinterlicht, beroemd geworden door meesterwerken! Kennelijk moet je de hele wereld over gereisd zijn om de schoonheid van je eigen achtertuin echt te kunnen zien.’

Haar leven is, in haar eigen woorden, ‘full circle’ geworden. Na een jarenlange, onafgebroken zwerftocht langs de uitersten van de wereld en de uitersten van haar eigen kunnen, is Hetty terug in de Roojse bubbel. Ze vond er precies de waarden die ze nodig had om te helen van een ongenadig zware burn-out: pure gemeenschapszin, vriendschap, familie, de stilte van de natuur en de spiegelende eerlijkheid van dieren.

De grens over

De drang naar een onbegrensd leven zat er al vroeg in. Hetty werd thuis in Dordrecht geboren, op de wereld gezet door de allereerste mannelijke vroedman van Nederland, die net koud zijn diploma op zak had. Niet lang daarna streek het gezin, via werk van vader, neer in Stramproy. De familie van moeder, zelf opgegroeid onder de tropische zon van Curaçao, had altijd al een onafhankelijke geest gehad. Die kreeg Hetty dus met de paplepel ingegoten. Zoals het huppelende meisje dat ik ooit was, móést ik het avontuur opzoeken, de diepte van de wereld in. Want oppervlakkigheid heeft me nooit geïnteresseerd.’

Waar velen kiezen voor de gebaande paden, kiest Hetty consequent voor de weerstand. Als ze als zesjarig meisje in een boekenwinkel een uitvouwboek van Rusland met imposante, uivormige koepels uitkiest, wordt er een zaadje geplant. Jaren later, na de middelbare school en een kortstondige, te theoretische flirt met de studie Cultuur en Wetenschappen, stort ze zich op een studie tolk-vertaler Russisch. Ze vertrekt op twintigjarige leeftijd naar Moskou, waar ze intrekt bij een gastgezin en zich onderdompelt in de rauwe realiteit van het post-Sovjet tijdperk. Ze vindt de ziel van de taal niet in de schoolboeken, maar onder de grond. Reizend door de metrostations, die ze omschrijft als ondergrondse, gouden paleizen, luistert ze naar de forenzende medemens. ‘De Russen klagen, dragen en mopperen, maar ze bezitten een enorme diepgang. Het is een soort melancholische blues die ze met zich meedragen en die je terugziet in hun kunst, prachtige ballet en opera,’ legt ze uit. Ik besefte daar dat ik tweeledig ben. Aan de ene kant ben ik de lichte, vrolijke Californian-girl, maar aan de andere kant schuilt in mij die donkere, Slavische vrouw. Dat is een interessante balanceer act.’

Zilveren maanlicht en husky’s

Na haar afstuderen lonkt het onbekende. Een baan in Nederland is ondenkbaar; ze koopt een ticket voor de Transsiberië Express. Ze geeft Engelse les aan Russische studenten in de ijzige kou van Irkoetsk en slaapt onder armoedige omstandigheden in een tochtige docentenwoning. Ze reist dwars door Mongolië en China, gewapend met niets meer dan een smoezelige Lonely Planet en een grenzeloos naïef, maar open vizier. Ze verdwaalt in taal en geografie en soms zit ze daardoor zestien uur lang in een bus de verkeerde kant op, maar ze omarmt de onverwachte bestemming.

Het is in Tibet, op 5100 meter hoogte, bij het Rongbuk Monastery op een steenworp afstand van Mount Everest Basecamp, waar ze een moment van pure, ongefilterde helderheid ervaart. Haar reisgenoten zijn geveld door hoogteziekte, waardoor Hetty alleen achterblijft met een vreemd reisgezelschap. Na een slok lokaal bier, dat op die duizelingwekkende hoogte onmiddellijk naar haar hoofd stijgt, en happend naar de ijle zuurstof, kan ze de slaap niet vatten. ‘Ik dacht: fuck it, dan slaap ik maar niet,’ lacht ze. Ze pakt haar slaapzak en loopt de donkere vrieskou in. Buiten baadt de reusachtige Mount Everest in het zilverkleurige licht van de volle maan. Terwijl ze tegen een rots leunt, komen acht husky’s van het klooster om haar heen liggen als een warme deken. Alles voelt kalm en draagt een soort lading. ‘The mountains are ringing’, had schrijver Peter Matthiessen dat fenomeen in het Himalayagebergte ooit genoemd.

‘Ik kreeg daar ineens een extreem lichte, heldere gedachte. Ik dacht: als ik nu, op dit moment dood zou gaan, dan is het goed. Dan ben ik helemaal vredig. Ik voelde me totaal niet alleen, omringd door die honden onder die immense berg. Ik voelde me juist diepgeworteld in de aarde. Dat is het moment waarop ik besefte: ik kan ontzettend goed alleen zijn, zonder ooit eenzaam te worden.’

De echo van oma en de Californische droom

Die diepe connectie met natuur, organische ontmoetingen en het ongeplande leven brengen haar uiteindelijk naar de andere kant van het spectrum: de overweldigende welvaart van Nieuw-Zeeland en de zonovergoten straten van Los Angeles. In Nieuw-Zeeland ontmoet ze Brandon, een Amerikaan met wie ze het avontuur voortzet in het grootse Amerika. Los Angeles ervaart ze als een cultuurschok. Alles is ‘groot en groter’. Haar leven transformeert. Ze verhuist na verloop van tijd naar Venice Beach, duikt er in de opkomende yoga-scene, eet ‘raw food’ en werkt in de marketing voor Grolsch om het merk in de lokale kunstenaarsscene te positioneren. Na haar break-up met Brandon vindt ze na een tijd opnieuw de liefde. Nu bij Jean-Baptiste, een zestien jaar oudere Franse beeldhouwer. Samen leven ze een bohemian dream: cruisend op de motor naar verlaten stranden in het Mexicaanse Baja California, ver weg van de georganiseerde Nederlandse kaders. Na veel geleerd te hebben van elkaar besluiten ze hun weg als goede vrienden voort te zetten.

Onder de levenslust ligt een diepere drijfveer verborgen. Hetty realiseert zich dat ze de vrijheid leeft die de vrouwen voor haar wel hadden gevoeld, maar nooit hadden kunnen waarmaken. ‘Mijn oma was ontzettend vrijgevochten, maar kwam uit een generatie waarin je simpelweg met je man meeging naar een plek als Curaçao,’ vertelt Hetty met merkbare bewondering in haar stem. ‘Ze fluisterde me wel eens toe: ‘Er wordt van alles van je verwacht, maar doe jij maar lekker waar je zélf zin in hebt.’ Ze heeft na de dood van mijn opa nog veertig jaar als onafhankelijke single geleefd. Ik besef heel goed dat ik op de schouders sta van mijn vrouwelijke voorouders; van de vrouwen die ervoor geknokt hebben. Die onafhankelijkheid, die mijn oma mij ooit als belofte meegaf, die leef ik voor haar uit.’

De duizeling van de vrijheid

Als je er geen hekken omheen plaatst, kan vrijheid een eindeloze, verwarrende vlakte worden. De Deense filosoof Søren Kierkegaard schreef ooit: ‘Anxiety is the dizziness of freedom’(Angst is de duizeling van vrijheid). Hetty begint duizeling te voelen.

Ze ontmoet Matthew, een cellist met wie ze jarenlang on the road leeft in een omgebouwde sprinterbus. Naast haar online vertaalwerk stort ze zich op het maken van sieraden met een betekenis, die ze verkoopt tijdens zijn concerten. Een prachtige combinatie, die haar veel geweldige ontmoetingen met fijne mensen oplevert. Maar haar innerlijke drang naar vrijheid wordt ingehaald door een even menselijke behoefte aan verankering. Matthew kan die stap niet zetten. De breuk voelt onvermijdelijk en pijnlijk. Ze koopt de bus van hem over en besluit de weg in haar eentje voort te zetten.

Ze vindt een veeleisende baan in Silicon Valley bij een e-commerce gigant. Ze verdient goed, heeft ultieme remote vrijheid en leeft in haar busje op de meest afgelegen, adembenemende plekken in de natuur van Utah, Montana, Idaho, Nevada, Colorado en de Grand Canyon. ‘Ik had simpelweg geen zin meer in de mensendans,’ verklaart ze nuchter. ‘Die complexe dans met andere mensen vond ik veel moeilijker dan het pure avontuur van een roadtrip. De natuur en de weg voelden veel vertrouwder.’

De woestijn leert haar harde, maar eerlijke lessen. ‘Een woestijn lijkt dor en leeg, maar als je lang genoeg stilstaat, zie je ineens overal leven om je heen, verstopt in holletjes en spleten, met geniale overlevingsstrategieën,’ vertelt ze. ‘Juist in de meest droge, hete en ogenschijnlijk onleefbare omgevingen, groeien en overleven de meest verrassende dingen. Dat werd mijn rode draad.’

De valkuil

En dan breekt de wereldwijde pandemie uit. Nationale parken gaan dicht en terwijl de wereld stilstaat, ontploft de e-commerce. Mensen zitten thuis en bestellen zich een ongeluk. Op haar werk draait Hetty overuren. Na een overname en een golf van onverwachte massaontslagen valt haar team uit elkaar. Opeens draagt Hetty, als enige overgebleven uitvoerende kracht, de volledige verantwoordelijkheid voor gigantische projecten. Ze probeert het overeind te houden vanuit haar busje, verbonden met de wereld via een Starlink-schotel. Maar de onbegrensde vrijheid wordt een gevangenis. Het verschil tussen werktijd en privétijd verdampt.

De signalen van haar lichaam zijn niet te negeren, al doet ze dat toch. ‘Mijn oren suisden constant. Ik voelde mijn hartslag ’s avonds in bed gejaagd in mijn hals kloppen. In de weekenden kon ik simpelweg niet meer ontspannen. Ik werd prikkelbaar en eiste van collega’s dezelfde ongezonde toewijding die ik mezelf oplegde.’

Terwijl ze online honderden contacten heeft en succesvol een levendig TikTok-account over haar ‘Van life’ bijhoudt, is ze in de fysieke wereld compleet geïsoleerd. Haar zenuwstelsel begrijpt het verschil niet meer tussen een cyber-netwerk en echte menselijke warmte. Ze trekt zich terug, isoleert zich van haar omgeving en van binnen raakt alles uit balans.

Tijdens een stop in Santa Cruz in Californië, waar ze zonnepanelen op haar bus laat leggen, valt ze hard met haar vouwfiets. Haar hand moet gehecht worden. Het voelt alsof die fysieke val de dominostenen van haar mentale weerbaarheid omverduwen en angstaanvallen dienen zich aan. Ze zoekt wanhopig naar stabiliteit en zoekt een toevlucht in het huis van vrienden in Oregon, die op dat moment met vakantie zijn.
Daar, in dat stille, lege huis, zakt de grond alsnog onder haar voeten weg. De vrouw die zich haar hele leven onaantastbaar, onafhankelijk en stabiel had gevoeld, kan niet meer op haar eigen benen staan en de paniek neemt het volledig over. Ze belt haar ouders thuis.

De redding

Op aandringen van haar moeder staat binnen twee dagen haar vader voor haar deur in Oregon. ‘Ik zag mijn vader en ik kon letterlijk amper nog overeind staan,’ blikt Hetty terug. ‘Het was zo moeilijk om hem te vertellen wat er aan de hand was, want ik begreep het zelf niet eens. Mijn zenuwstelsel was op hol geslagen.’

Bij thuiskomst in Rooj wacht haar een ontroerende verrassing: Op tafel prijkt een grote bos bloemen van haar oude vriendinnengroep ‘De Vrullie’. ‘Hoe mijn ouders mij liefdevol opgevangen hebben zal ik nooit vergeten. Dat gevoel van een stevig vangnet. Ik zal altijd dankbaar zijn voor alle support van mijn familie en vriendinnen.’

Een lokale huisarts pakt gelukkig direct door. Hoewel er een wachttijd van drie maanden is voor gespecialiseerde psychologische hulp, overbrugt de arts deze periode door wekelijks met haar te praten en haar perspectief te bieden in die donkere dagen.

De leidsels in handen

Nu, inmiddels twee jaar in een huiselijk en aards ritme, herontdekt Hetty de kracht van verbinding. De extreme onafhankelijkheid heeft plaatsgemaakt voor een zachte acceptatie van haar wortels. Haar grootste therapie vindt ze echter op de bok van de koets bij paardenman Peter van Kasteren. ‘Hij overhandigde me vorig jaar zonder veel woorden en vol vertrouwen de leidsels om zijn twee Zwitserse paarden door het betoverend mooie natuurgebied KempenBroek te mennen, en zo stukje bij beetje mezelf weer op te bouwen.’

Ook wekelijkse lessen met de legendarische tweespan-menner Riny Rutjens uit Weert hebben naast menvaardigheden ook een bron van waardevolle inzichten gebracht. ‘Makkelijk sturen’ zegt Riny regelmatig, als ik het mezelf en de paarden weer te moeilijk aan het maken ben. Paarden zijn prooidieren en spiegels, ze voelen elke fluctuatie in jouw energie feilloos aan. Als ik onrustig ben, worden zij dat ook. Zo reguleren ze samen om de kudde veilig te houden. Het werken met hen dwingt me om kalm te blijven, de leiding te nemen en ze duidelijk toe te spreken in een zelfverzekerde toon. Ik moest een hele nieuwe taal leren. Paarden ankeren me in het absolute nu.’

Hetty leidt een leven dat alle uithoeken van de wereld en het menselijk gemoed heeft verkend. Ze kent de stilte van de hoogste bergtoppen en de eenzaamheid van een digitale overvloed en onoprechte verbinding.

‘Ik leef nu echt met de dag. En langzaam durf ik weer wat verder vooruit te kijken,’ zegt ze tot slot. ‘Ik ben voor het eerst in mijn leven oké met het idee om even te blijven. In Stramproy zit net zoveel moois verstopt als elders in de wereld. Misschien is deze situatie een les die ik moest leren: de ultieme vrijheid is niet eindeloos vluchten naar de volgende horizon, maar innerlijke rust vinden in de plek waar je vandaag bent.’