John en Regina van Heel in Abéné, Senegal: Saama Deda: De toekomst maak je zelf

Als liefhebber van de Djembé en Afrikaanse muziek gaat John van Heel (63) in 2003 voor de eerste keer, op aanraden van een vriend, naar Abéné in Senegal. Wat begint als een mooie vakantie zal uitlopen op een jarenlange verbintenis met deze plek. Jaarlijks gaat hij met zijn vrouw Regina en kinderen Tim, Rick en Sem naar het Afrikaanse dorp. “We hadden nooit gedacht dat een bezoek aan de lagere school voor het doneren van lesmateriaal zou leiden tot de bouw van een complete school!”

Kinderen zijn de toekomst

John en Regina (58) zijn net weer terug van hun jaarlijkse reis naar Senegal. John vertelt hoe het allemaal ooit begon; “Tijdens ons bezoek in 2003 werd ik getroffen door de schoonheid van de natuur, de positieve cultuur, de passie voor muziek en het heerlijk natuurlijke eten. Vanaf die tijd gaan we elk jaar naar Abéné, ook met onze kinderen Tim (31), Rick (26) en Sem (22).

Ik ben altijd bezig met de gezondheid en ontwikkeling van de jeugd. Vandaar dat we ook regelmatig scholen en ziekenhuizen bezochten in Senegal. Tijdens een bezoek aan de lagere school in Abéné kwam zoon Sem met een idee: ‘Pap, zullen we volgend jaar wat schoolspullen meenemen voor deze kinderen?’ Thuis zijn we toen meteen een inzameling gestart. En bij ons volgende bezoek kwamen we aan met vier koffers vol schoolmaterialen. Mijn persoonlijke overtuiging is dat wij als volwassenen ons veel meer moeten inspannen om ervoor te zorgen dat jongeren gezond en veilig opgroeien en goede scholing genieten. ‘Stel het welzijn van het kind centraal in de keuzes die we maken, zij zijn de toekomst’. Die missie draag ik met plezier met me mee in het leven en ik tracht er zoveel als ik kan aan bij te dragen.”

Schorpioenen in de klas

Abéné is een toeristisch vissersdorp in de Casamance, de zuidelijkste regio van Senegal. Het is een vruchtbaar bos- en waterrijk gebied met honderden exotische vogelsoorten. Het dorp heeft zo’n 2.500 tot 3.000 inwoners. “Abéné kent veel werkeloosheid en dus trekt de jeugd snel naar de grotere steden. Men leeft onder andere van vissen, houtbewerking, landbouw en toerisme. De bewoners hebben kleine huisjes maar allemaal een eigen lap grond waar wij jaloers op mogen zijn, gemiddeld wel vier tot tien keer meer grond per huis dan in Nederland. Zorgen voor de kids en het eten is nog de belangrijkste dagtaak voor de vrouwen”, duidt John het leven daar.

“In het derde jaar dat we spullen voor de school meenamen, brachten we gereedschappen mee voor de school. Toen vroegen we aan de directeur: ‘wat kunnen jullie nog meer gebruiken voor als we weer terugkomen?’ Hij nam ons toen mee naar een wijk waar een tweede schooltje gestart was, aangezien de eerste school overvol was. De situatie was erbarmelijk; de ‘lokalen’ bestonden uit hutten gemaakt van palmbladeren. Ze gaven schaduw maar nauwelijks bescherming. Tijdens de lessen kropen schorpioenen en slangen naar binnen en als er verkeer voorbijkwam was het een stofwolk binnen; geen sprake van goede leeromstandigheden dus.”  De gemeenschap had geen geld voor een stenen gebouw. Regina en John besluiten samen met hun zonen Tim, Rick en Sem om zich voor de bouw van stenen klaslokalen in te gaan spannen. Via familie en vrienden, via bedrijven en scholen gaan ze stap voor stap geld inzamelen.

‘De toekomst maak je zelf’

In 2017 is er genoeg geld voor de fundering van twee lokalen. Er wordt zoveel als mogelijk gewerkt met lokale materialen en lokale werkers. Na die eerste stap wordt duidelijk; dat red je niet zonder structuur. In 2018 richten Regina en John, samen met Tim van Heel, Guido Annaert (die al betrokken was geweest bij de bouw van een Ambachtsschool in Abéné), Peter van Tuel en Hans Gersten daarom de Stichting Bright Future for Children op. Transparantie, controle en samenwerking met lokale partners staan centraal. “Elke euro moest naar de stenen van de school gaan”, zegt John. De stichting werkt nauw samen met een speciaal hiervoor opgerichte lokale organisatie DECASA, die ter plekke de financiën en uitvoering ging coördineren. Na de realisatie van de eerste twee klaslokalen erkent de Senegalese overheid de school officieel als zelfstandige organisatie. Er komt een directeur, leerkrachten worden aangesteld en betaald door de overheid. Ook financiert de overheid zelf drie lokalen. Het project krijgt de naam Saama Deda en dat betekent ‘De toekomst maak je zelf’. De Stichting heeft ook te kampen met tegenslagen zoals politieke onrust en de coronapandemie.

In zeven jaar tijd verrijzen er uiteindelijk elf gemeubileerde klaslokalen, plus een multifunctioneel gebouw met een directiekamer, lerarenkamer, bibliotheek, magazijn, overlegruimte en zelfs een gloednieuwe printer. John: “We hopen met dit project de leeromstandigheden van de kinderen zodanig te verbeteren dat vroegtijdige uitval wordt voorkomen en meer kinderen zich basisvaardigheden eigen kunnen maken die ze voor de toekomst van hun land nodig hebben.”

Armoede
Volgens het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties leeft in Senegal 46,7% van de bevolking onder de nationale armoedegrens. 9,3% heeft een inkomen van minder dan 2,15 dollar per dag.

Geadopteerde projecten

In al de jaren dat Regina en John met de Stichting actief zijn voor Abéné komt er steeds meer op hun pad. John legt uit hoe dat ging: “Het doel van DECASA was om de lokale economie te ontwikkelen. Daarom werden startende bedrijven ondersteund, zoals een tegelmaker. Ook werden jongeren die van de lagere school afkwamen en wilden studeren en werken gesponsord.”

Naast het bouwen van de school heeft de Stichting Bright Future for Children op verzoek van hun lokale partnerorganisatie DECASA nog vier andere projecten geadopteerd. Het eerste project betrof een tuiniersproject waarbij vrouwen gedurende een jaar begeleid werden om hun tuinbouwopbrengsten te verhogen en voor hun gezinnen een inkomen te verwerven.

Het tweede project betrof een tweejarig plastic recycling project met veel nadruk op bewustmaking en fabricage van bouwmaterialen door een officieel geregistreerd plastic recyclingbedrijf als einddoel.

Het derde project ging over de economische ondersteuning van lokale ondernemers die hun activiteiten ten gevolge van de covid-pandemie zagen instorten. “Het doel was om de economische activiteiten van een aantal groepen gedurende een jaar te ondersteunen zodat ze hun activiteiten weer konden oppakken en zodanig rendabel te maken dat ze economisch onafhankelijk werden.”

Het vierde project betrof een groot tuinbouwproject voor de Karoninke gemeenschap in Abéné om de werkgelegenheid te verbeteren. Deze vier deelprojecten zijn inmiddels allemaal succesvol afgerond”, aldus John.

Feitjes
Senegal ligt in West-Afrika en is bijna volledig omringd door land, behalve de westkust aan de Atlantische Oceaan. Het land omsluit bijna volledig Gambia. De hoofdstad is Dakar. Frans is de officiële taal. Senegal is bijna vijf keer zo groot als Nederland en heeft ruim 19 miljoen inwoners.

Hoogtepunt

Vorig jaar is de school Abéné 2 officieel geopend. Hoogwaardigheidsbekleders zijn aanwezig; de burgemeester, de onderprefect, de imam en chef van het dorp, de onderwijsinspecteur. Er zijn toespraken, muziek en dans. Tientallen vrouwen bereiden thieb-au-djap, rijst met rundvlees, voor iedereen. John en de andere bestuursleden krijgen een Afrikaans shirt uitgereikt, identiek aan die van het schoolpersoneel. “Jullie horen bij ons team”, zegt de schooldirecteur nadrukkelijk. Later ontvangen ze ook officiële diploma’s van erkentelijkheid.

Op eigen benen

Met het realiseren van de school is de Stichting Bright Future for Children dit jaar opgeheven. “De primaire doelstelling is bereikt. De school draait zelfstandig, met overheidsondersteuning en lokale verantwoordelijkheid. Het was ook altijd de bedoeling om iets te realiseren dat zonder ons verder kan”, zegt John. “Het was een enorm project dat bijna acht jaar geduurd heeft. Nu gaan we gewoon elk jaar terug om te genieten van de prachtige natuur en cultuur. Tijdens ons bezoek de afgelopen maand hebben we twee ingelijste logo’s van de Stichting gebracht. Deze hebben een mooi plekje gekregen in het lerarenlokaal en het kantoor van de directeur.”

Doneren materialen

De Stichting is opgeheven maar er is altijd behoefte aan schoolmaterialen. Dus mocht u als lezer van Weert Magazine schoolmaterialen willen doneren dan kunnen Regina en John die volgend jaar januari meenemen. Want dan vliegen ze weer naar hun geliefde Abéné.