Openluchttheater De Lichtenberg: Een modernistische schat in de buitenlucht

Foto’s: Rob Langeslag
In de bossen tussen de IJzeren Man en de voormalige Kazerne schuilt een bijzonder stuk erfgoed: rijksmonument De Lichtenberg. Het was eens onderdeel van het Bisschoppelijk College, dat daar als een ‘ufo’ was neergedaald. Daarvan is De Lichtenberg overgebleven, met als eyecatcher het openluchttheater. Ontworpen door architect Pierre Weegels vanuit de gedachte ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’, bood het sport, natuur én cultuur. Met zijn unieke combinatie van beton, glas en toegepaste kunst ademt het complex nog altijd de vernieuwingsdrang van de wederopbouw. De tijden zijn veranderd. Het openluchttheater is gebouwd voor grootschalige opvoeringen, maar het accent verschuift naar klein, laagdrempelig en vaak. Dat zal in deze fase van herstel nog niet zomaar opgelost worden. Het uitgangspunt blijft: behouden wat het theater zo uniek maakt en later aanpassen als het nodig is. Daarom is het goed om te benoemen wat er zo mooi aan is. Rob Langeslag van Stichting Behoud de Lichtenberg leidt ons rond.

Het openluchttheater

Iedereen is bij binnenkomst door de poorten onder de indruk. De imposante tribune, het grote podium en het theatergebouw maken indruk. De betonnen kolommen en een enorm kunstwerk vormen het fantastische decor voor uitvoeringen. Het theatergebouw werd al snel ook een schoolruimte voor jongere leerlingen ter voorbereiding van de middelbare school.  Het gaf de jeugd een opstapje naar hun nieuwe leeromgeving.

Tussen modern en traditie

Het openluchttheater verraadt direct de achtergrond van architect Pierre Weegels: beton zat hem als zoon van een betonfabrikant in het bloed. Hij vond zijn weg in het ‘Nieuwe Bouwen’, maar verloochende zijn traditionele achtergrond niet. Zo ontstond een unieke samensmelting vanuit traditie op weg naar de moderne naoorlogse samenleving van de Wederopbouw.
Tijdens deze periode gold de één-procentsregeling: een procent van het bouwbudget van openbare gebouwen moest aan kunst worden besteed om cultuur toegankelijk te maken voor een breed publiek. Bij De Lichtenberg leidde dit tot een bijzondere verwevenheid van architectuur en beeldende kunst, mede dankzij tekenleraar en kunstenaar Harry Martens.
Martens richtte op de school de ‘vrije expressieclub’ op en verrijkte de campus met toegepaste kunst, waaronder indrukwekkende sgraffitowerken en gevelmozaïeken. Geselecteerde leerlingen voerden het werk uit, wat het onderwijs versterkte en talenten hielp in hun latere carrière. Gebouwen en kunst moesten onlosmakelijk in elkaar grijpen, en het openluchttheater is daar een uniek voorbeeld van.

Regiehuis

Zwevend boven de indrukwekkende tribune is het authentieke regiehuis, de plek van waaruit vroeger het licht en het geluid voor de voorstellingen werd aangestuurd. Het miniatuurgebouw is een schoolvoorbeeld van Het Nieuwe Bouwen en ademt de geest van de wereldberoemde modernist en architect Le Corbusier.
Een opvallend detail in zijn geest is de steile en erg smalle betonnen trap die naar het regiehuisje leidt. De leuningen wijken aan weerszijden uit zodat je het evenwicht kunt bewaren. Een typische verwijzing naar een modernistische ontwerpvoorwaarde: de vorm volgt de functie!    
Het regiehuisje speelde een cruciale rol tijdens de hoogtijdagen van het theater, toen de 2.200 zitplaatsen op de tribune tot de laatste stoel gevuld waren tijdens opvoeringen van toneelgroepen en orkesten van klassiek tot modern, maar ook van Swiebertje en later Bospop. De acteurs maakten graag hun door schijnwerpers aangelichte opwachting op de hoge balkons tussen de kolommen. Maar het regiehuis is en blijft de meest indrukwekkende en altijd aanwezige ‘belle de la bal’ van allemaal!

Beton

Veertien negen meter hoge monumentale kolommen achter het podium bepalen het aanzicht en verbergen een doordacht architectonisch hoogstandje. Aan de achterzijde zit een verlichtingsgleuf. Ze schijnen indirect het deels gerestaureerde sgraffitowerk van Harry Martens aan. Vele leerlingen van vroeger zullen zich het magisch moment herinneren als het duister invalt en het decor oplicht. Dit creatieve spel tussen en licht en materiaal accentueert het modernistische ontwerp van Pierre Weegels op prachtige wijze.
De originele puien van het theatergebouw waren ook van beton en voorzien van enkel glas. Om het pand klaar te maken voor hedendaags en klimaatvriendelijk gebruik zonder de historische esthetiek aan te tasten, is tijdens de restauratie een moderne glazen pui achter de authentieke betonstructuur geplaatst, die daardoor nog sprekender wordt.

Plein 

Tot slot rest het pleintje achter het openluchttheater. Het is het laatste en vaak lekkerste puntje van de vlaaivormige plattegrond van het openluchttheater. In de schaduw van een imponerende natuurstenen holle muur en omgevende bomen was het ooit een heerlijke ontmoetingsplaats na een opvoering of een sportprestatie en weer even later de speelplaats van de leerlingen van de ‘voorbereiding’. Van hieruit heb je overzicht over alle onderdelen van het park. Binnenkort zal het weer gevuld zijn met vrolijke terrasklanken. Een prachtige ambiance voor ontmoetingen, aangelicht door originele lantaarns, die eens door architect Weegels zijn ontworpen en bijna weer in oude staat zijn. 
Zo krijgt Weert er weer een unieke plek bij. Een plek vol historie en verhalen, maar ook een plek die de potentie heeft voor nieuwe verhalen in de toekomst, die ongetwijfeld even interessant zullen blijken!